Tâm lý nạn nhân là gì?
Tâm lý nạn nhân là một thuật ngữ trong tâm lý học dùng để chỉ một loại tư duy rối loạn chức năng, cố gắng tìm kiếm cảm giác bị ngược đãi để được quan tâm, chú ý hoặc tránh việc phải tự chịu trách nhiệm. Những người phải đối mặt với hội chứng tâm lý nạn nhân tin rằng cuộc sống không chỉ nằm ngoài tầm kiểm soát mà còn cố tình làm tổn thương họ.
.
Khi bạn có tâm thức là nạn nhân bạn sẽ thu hút những người khác đến làm cho bạn trở thành nạn nhân và bạn sẽ sống trong đau khổ trong tất cả các mối quan hệ. Vì vậy hãy dành lại chủ quyền của bạn để trở thành ngưòi tự chủ độc lập, vui vẻ, yêu đời và sống hạnh phúc.
.
Có ‘tâm lý nạn nhân” tức là bạn đổ lỗi những thách thức trong cuộc sống của bạn lên những người xung quanh bạn, ngay cả khi bạn không thể chứng minh được hành động tiêu cực của họ.
.
Có ‘tâm lý nạn nhân” tức là bạn đổ lỗi những thách thức trong cuộc sống của bạn lên những người xung quanh bạn, ngay cả khi bạn không thể chứng minh được hành động tiêu cực của họ.
.
Bạn cũng có thể đổ lỗi nhiều thứ cho hoàn cảnh mà bạn lúc nào cũng xem chúng như sự bất công. Những điều tồi tệ có thể xảy đến trong cuộc đời. Bạn có thể là nạn nhân của một vụ phạm tội, chẳng hạn như lừa đảo hay thậm chí bị cưỡng hiếp. Trong trường hợp ấy, cảm giác mọi thứ vượt khỏi tầm kiểm soát của bạn là chính đáng, và bất cứ ý nghĩ nào cho rằng bạn phần nào cũng có lỗi và bạn phải chịu trách nhiệm là lối suy nghĩ sai lầm.
.
Hoàn toàn bình thường khi đôi lúc cảm thấy thương xót cho chính mình, hay cảm giác bất lực khi đối diện với một thách thức như một vụ ly dị hay nỗi đau mất người thân.
Nhưng nếu bạn có tâm lý nạn nhân, bạn sẽ nhìn toàn bộ cuộc đời bạn thông qua một góc nhìn rằng mọi chuyện liên tục xảy ra ‘cho’ bạn.
.
Do đó, nạn nhân hóa là một sự kết hợp của việc nhìn nhận hầu hết mọi việc trong cuộc sống là tiêu cực, nằm ngoài tầm kiểm soát của bạn, và như một thứ gì đó mà bạn nên được mọi người cảm thông vì đã trải qua chúng, vì bạn ‘xứng đáng’ được sống tốt hơn.
.
Cốt lõi của tâm lý nạn nhân là một cách để tránh chịu trách nhiệm cho bản thân hoặc cuộc sống của bạn. Bằng việc tin rằng bạn không có quyền lực nên bạn không cần phải hành động.
.
Ngược lại, một người lành mạnh nhận ra ngoài những sự cố xấu xảy ra do ngẫu nhiên thì nhiều thứ trong cuộc đời xảy đến bởi tại những lựa chọn mà bản thân họ đưa ra, và họ có quyền lựa chọn khác đi.
.
Ngược lại, một người lành mạnh nhận ra ngoài những sự cố xấu xảy ra do ngẫu nhiên thì nhiều thứ trong cuộc đời xảy đến bởi tại những lựa chọn mà bản thân họ đưa ra, và họ có quyền lựa chọn khác đi.
.
Và họ hiểu rằng khi bất hạnh kéo đến, nó chẳng liên quan gì đến giá trị cá nhân hay ‘đáng’, hay ‘không đáng’.
Tại sao tôi luôn chọn làm nạn nhân?
Tại sao tôi luôn chọn làm nạn nhân?
Liên tục cư xử như một nạn nhân trên thực tế có thể mang lại cho bạn rất nhiều đặc quyền. Chúng trông giống như sau:
.
– Bạn không phải chịu trách nhiệm cho mọi chuyện
– Bạn có ‘quyền’ ca thán và nhận được sự chú ý
– Người khác thương cảm cho bạn và quan tâm tới bạn
.
– Mọi người ít có khả năng chỉ trích hay nổi giận với bạn
– Người khác cảm thấy phải giúp bạn và làm những việc bạn nhờ vả
– Bạn có thể kể những câu chuyện về những việc đã xảy ra với bạn và chúng mới thật thú vị làm sao
– Không có thời gian để buồn chán vì đời bạn có quá nhiều cải lương
.
– Bạn có thể tránh cảm giác tức giận vì bạn quá bận rộn với cảm giác buồn bã và khó chịu. Nếu bạn nhìn những câu trên, bạn có thể đã thấy những lợi ích của việc làm nạn nhân có thể là gì. Chúng là: Sự chú ý, cảm giác được coi trọng, quyền lực…
.
Quyền lực bí ẩn đằng sau việc làm nạn nhân
Bạn thấy ngạc nhiên vì đóng vai nạn nhân sẽ mang lại quyền lực cho bạn, vì bạn tự thuyết phục mình rằng cuộc đời của bạn thật kinh khủng và bạn hoàn toàn bất lực? Đây là những điều mà một nạn nhân tự nhủ với bản thân anh/cô ta.
.
Nhưng được người khác thương xót cho bạn có thể là một cách dễ dàng để thao túng họ, khiến họ đáp ứng nhu cầu và mong muốn của bạn. Chúng có thể là một việc nhỏ nhặt, như một ai đó luôn luôn đi mua đồ giùm bạn, hay có thể thâm sâu và quỷ quyệt hơn, chẳng hạn như hành động ‘’khổ thân tôi’ của bạn khiến người khác buộc phải đối xử tử tế với bạn và không bao giờ hét vào mặt bạn, hoặc không bỏ bạn nếu họ thấy nên ra đi.
.
Một ví dụ về ‘kiếp nạn nhân’ như một dạng quyền lực đó là mối quan hệ đồng phụ thuộc, chẳng hạn như mối quan hệ giữa một người nghiện rượu và người bạn đời của anh ta.
.
‘Người chăm sóc’ có thể đóng vai nạn nhân, chịu đựng hành vi tệ hại của người nghiện rượu và hy sinh những nhu cầu riêng của bản thân để chăm sóc cho họ, cho đến một ngày nào đó dùng sự tội lỗi và than phiền trách móc, tuôn ra một tràng ‘khốn khổ cho cái thân tôi’ nhằm kiểm soát người nghiện rượu.
.
‘Người chăm sóc’ có thể đóng vai nạn nhân, chịu đựng hành vi tệ hại của người nghiện rượu và hy sinh những nhu cầu riêng của bản thân để chăm sóc cho họ, cho đến một ngày nào đó dùng sự tội lỗi và than phiền trách móc, tuôn ra một tràng ‘khốn khổ cho cái thân tôi’ nhằm kiểm soát người nghiện rượu.
.
Vai nạn nhân cũng có thể là cách phổ biến để kẻ bạo hành nắm được quyền lực, được gọi là ‘đóng vai nạn nhân’ trong tâm lý học. Một dạng tâm lý nạn nhân ít được nhận ra, trông như thế này, một kẻ bạo hành liên tục sỉ nhục nửa kia của anh ta, rồi nhân cơ hội nạn nhân bị bạo hành phản kháng vào một thời điểm nào đó và nói họ là quái vật, cho rằng trên thực tế họ mới là kẻ ‘tấn công’.
.
Hoặc một kẻ bạo hành sẽ tuyên bố rằng họ không có lỗi khi đánh người kia bởi tại người đó quá phiền toái và ngu ngốc và họ phải ‘chịu đựng người đó’. Theo cách này, một kẻ bạo hành sẽ dùng tâm lý ‘tôi thật đáng thương’ để biện hộ cho hành vi bệnh hoạn của họ.
.
Tại sao tôi lại trở thành loại người đóng vai nạn nhân?
Điều gì khiến bạn có nhiều khả năng là kẻ sống cuộc đời mình bằng tâm lý nạn nhân?
Giống như phần lớn các mô hình hành vi, tâm lý nạn nhân là một hành vi học được, có thể truy ngược trở lại từ thời thơ ấu.
.
Bạn có thể học cách đóng vai nạn nhân vì bạn nhìn thấy những người trưởng thành xung quanh bạn cũng làm vậy.Ví dụ, cha mẹ bạn luôn cảm thấy cuộc đời bạc bẽo với họ và than thở suốt ngày về những người có lỗi với họ, thì bạn sẽ chấp nhận tư tưởng rằng đây là cách để giành được sự chú ý và quyền lực cá nhân.
.
Có khả năng bạn có mối quan hệ đồng phụ thuộc với bố hay mẹ của bạn. Bạn sẽ có cảm giác phải chịu trách nhiệm cho hạnh phúc của họ, phải chăm sóc cho một ông bố bà mẹ ốm đau (về thể chất hay bệnh tâm lý), hoặc khiến bạn tin rằng bạn chịu trách nhiệm cho hạnh phúc của họ.
.
Thông điệp mà một đứa trẻ có thể tiếp nhận ở đây không chỉ là bạn phải ‘giành được’ tình yêu, mà còn nếu bạn bị ốm hay yếu đuối thì người khác sẽ chăm sóc cho bạn. Cả hai có thể dẫn đến những kiểu tâm lý nạn nhân khi trưởng thành.
.
Hoặc bạn có thể học được rằng trở thành nạn nhân là một cách để vượt qua thời thơ ấu của bạn. Khi còn bé, chúng ta đều cần được chú ý và yêu thương, và nếu những người chăm sóc không chia sẻ thoải mái cho chúng ta thì chúng ta phải tìm mọi phương cách để nhận được nó. Có lẽ, trong gia đình bạn, cách duy nhất để nhận được sự quan tâm chăm sóc là bị đau ốm, hoặc tỏ ra yếu đuối, hay để cho những điều tồi tệ xảy đến với bạn.
.
Nhiều người mắc phải tâm lý nạn nhân từng có tuổi thơ bị bạo hành. Thường là bị bạo hành, lạm dụng tình dục. Sự bất lực mà đứa trẻ gánh chịu, kết hợp với cảm giác xấu hổ sâu sắc do việc lạm dụng gây ra, có nghĩa là khi bạn lớn lên có thể trở thành người thiếu có lòng tự trọng/tự tôn và xem thế giới như một nơi nguy hiểm.
.
Tôi nên làm gì nếu tôi nhận ra mình đang mắc phải “kiếp nạn nhân”?
Vì tâm lý nạn nhân là một hành vi do học được nên bạn có thể “từ bỏ” nó.
Song đây là một quá trình tốn nhiều thời gian và có thể khá đau đớn, đặc biệt nếu nó liên quan đến sang chấn tâm lý thời thơ ấu như bạo hành hoặc bị bỏ mặc.
.
Và ứng phó với tâm lý nạn nhân nghĩa là bạn buộc phải đối diện với sự tức giận, buồn thương, tủi hổ và sợ hãi mà bạn đang tự bảo vệ và trốn tránh nhờ việc đóng vai nạn nhân.
Do đó bạn nên tìm kiếm sự hỗ trợ khi ứng phó với tâm lý nạn nhân của bạn.
.
Một nhà chữa lành hoặc trị liệu tâm lý được đào tạo bài bản và nhiều kinh nghiệm có thể tạo ra môi trường an toàn và không-phán xét để bạn khám phá được nguyên do tại sao bạn hành xử như một nạn nhân và những sự việc nào trong thời thơ ấu dẫn đến hành vi đó khi bạn trưởng thành. Sau đó họ sẽ giúp bạn học những cách tư duy và nhìn nhận mới về thế giới và hữu ích hơn cho bạn.
.
Hướng dẫn chữa lành tâm lý nạn nhân
Khi bạn có tâm thức là nạn nhân bạn sẽ thu hút những người khác đến làm cho bạn trở thành nạn nhân và bạn sẽ sống trong đau khổ trong tất cả các mối quan hệ, và luôn cảm thấy mình bị thua thiệt. Vì vậy hãy dành lại chủ quyền của bạn để trở thành người tự chủ độc lập, vui vẻ, yêu đời và sống hạnh phúc.Sau đây là cách giúp bạn lấy lại tự tin để làm chủ tâm mình
.
1. Cách ngăn chặn cảm giác trở thành nạn nhân
Nếu bạn đang đọc bài viết này vì bạn nghi ngờ rằng bạn có thể mắc hội chứng tâm lý nạn nhân thì dưới đây là một số lời khuyên có thể giúp bạn thoát khỏi vai trò có tác hại tiêu cực này:
.
1.1 Bắt đầu thay chữ “bạn” bằng chữ “tôi”
Ví dụ, thay vì nói “bạn làm tôi cảm thấy rất bực mình,” hãy thay thế bằng câu nói “Tôi cảm thấy bực mình khi nghe bạn nói vậy.” Mẹo đơn giản này có thể giúp bạn học cách tự chịu trách nhiệm nhiều hơn với hạnh phúc của mình.
.
1.2 Coi bản thân là người có khả năng ứng biến
Nạn nhân tranh cãi với cuộc sống, người ứng biến làm chủ cuộc sống. Nạn nhân sống trong quá khứ, người ứng biến sống ở hiện tại. Nạn nhân cho rằng họ bất lực, người ứng biến giành quyền kiểm soát cuộc sống của họ.
.
Người ứng biến có nhiều khả năng, sức mạnh về lâu dài. Khi bạn bắt đầu cảm thấy mình là người ứng biến, bạn sẽ bắt đầu cảm thấy tốt hơn về cuộc sống và bạn sẽ thu hút người khác vì những lý do đúng đắn. Lắng nghe người ứng biến mang lại nhiều mới mẻ và truyền cảm hứng hơn nhiều so với lắng nghe nạn nhân đắm chìm trong sự than thân trách phận.
.
1.3 Hãy tử tế và bao dung với chính mình
Nói cách khác, hãy cẩn thận để tránh không trở thành nạn nhân của nạn nhân! Vai nạn nhân không phải là điều mà bạn chọn: nguyên do từ môi trường thời thơ ấu. Hãy đối xử tốt với bản thân và luyện tập việc tự yêu bản thân.Tìm hiểu những tổn thương thầm kín nhất và niềm tin cốt lõi hình thành nên tâm lý nạn nhân, và thay vì ghê tởm hãy từ bi với bản thân.
.
Nếu bạn đang cố gắng để vượt qua vai trò nạn nhân, hãy tập cách tự chăm sóc bản thân bằng cách gặp bác sĩ và nhận các phương pháp trị liệu tâm lý chuyên nghiệp. Thử nghiệm bằng cách thực hành viết nhật ký, khẳng định bản thân, NLP, CBT, và các hình thức tự yêu bản thân khác.
.
1.4 Khám phá ra những niềm tin sai lầm của bạn
Niềm tin sai lầm tạo ra sự lo lắng, trầm cảm, tức giận và đổ lỗi. Bạn có thể sẽ rất ngạc nhiên khi khám phá ra bạn đã vô tình làm theo bao nhiêu loại niềm tin sai lầm!
.
1.5 Đặt câu hỏi “Suy nghĩ gì đang tạo ra sự đau khổ này?”
Tất cả đau khổ đều bắt nguồn từ niềm tin làm sao để không bị nghi ngờ và không bị tra hỏi trong tâm trí. Khi gắn với những tư duy này, chúng ta đau khổ.
.
Hãy nhớ rằng không cần phải tin vào những suy nghĩ có trong đầu bạn: suy nghĩ đơn giản là sự dao động năng lượng mà chúng ta gán ý nghĩa cho chúng. Tập ngồi thiền có thể giúp bạn nhận thấy những suy nghĩ đó thoáng qua như thế nào.
.
1.6 Tập thể hiện lòng biết ơn
Lòng biết ơn là cách thức đơn giản nhưng có hiệu quả mạnh mẽ để nhắc nhở bản thân rằng cuộc sống không khốn khổ như bạn nghĩ. Mỗi ngày, hãy cố gắng tìm ra mười điều mà bạn cảm thấy biết ơn.
.
Có thể viết nhật ký, trong đó hãy viết ra mười điều này, hoặc chỉ đơn giản là ghi nhớ chúng trong suy nghĩ. Hãy cố gắng cảm thấy biết ơn một cách chân thành vì có những điều này.
.
1.7 Khẳng định việc tự chịu trách nhiệm
Hãy bắt đầu chú ý đến tất cả các phương diện mà bạn đã bỏ qua việc tự chịu trách nhiệm. Luôn giữ thái độ trung thực và xem xét việc giành được sự cảm thông từ người khác khiến bạn cảm thấy đặc biệt như thế nào và đổ lỗi cho người khác bằng cách nào.
.
Hãy khẳng định kiểu như “tôi chịu trách nhiệm với cuộc sống của tôi” hoặc “tôi có quyền thay đổi”, điều này sẽ giúp bạn sắp xếp lại nhu cầu đóng vai nạn nhân vô thức của mình. Có thể thích làm điều gì đó sẽ giúp bạn tự tin và thực sự cho thấy bạn có khả năng, hoặc suy nghĩ về một điều gì đó trong quá khứ mà bạn đã vượt qua thành công.
.
1.8 Đối xử tốt với người khác
Khi đóng vai nạn nhân, chúng ta có xu hướng chỉ tập trung vào bản thân mình. Hãy thoát ra khỏi suy nghĩ đó bằng cách làm làm những điều tốt cho người thân. Khi nhận ra rằng bạn có thể vẫn cảm thấy tốt mà không cần thao túng người khác là một điều quan trọng để cắt cơn nghiện tự coi mình là nạn nhân.
.
2. Cách đối xử đúng với những người thích đóng vai nạn nhân
Tất cả chúng ta đều đã từng gặp những kiểu người thường xuyên chán nản, rầu rĩ và phàn nàn về cuộc sống của họ. Những người này dường như luôn mang theo niềm tin rằng thế giới đang chống lại họ và hầu hết những người đó đều thích cảm giác đau khổ.
.
Trong lĩnh vực tâm lý học, đây được gọi là chứng phức cảm nạn nhân- một loại chứng loạn thần kinh chức năng liên quan đến việc muốn nhận được sự thương hại từ người khác.
.
.
Vậy câu hỏi đặt ra bây giờ là: làm thế nào để có thể đối xử với các nạn nhân mà không làm tổn thương họ?
Cư xử với những người đang mắc chứng nạn nhân có thể rất khó khăn, đặc biệt việc đối đầu trực tiếp chỉ càng làm họ tăng thêm cảm giác họ bị ngược đãi. Dưới đây là một số lời khuyên có thể giúp ích cho bạn:
.
2.1. Đừng để bị hút vào cảm xúc của họ
Hãy nhớ rằng nạn nhân đang vô thức tìm kiếm sự quan tâm, chú ý và công nhận. Tuy nhiên, khi bạn cho họ những điều họ muốn, bạn sẽ vướng mắc cảm xúc với họ, điều này ảnh hưởng không tốt đến cả bạn và họ. Hãy cố gắng lắng nghe thụ động, không chủ động ủng hộ việc họ than thân trách phận.
.
Hãy nhớ rằng họ sẽ mong đợi sự thông cảm từ bạn như một cách để củng cố tâm lý nạn nhân của họ, nhưng hãy đừng thông cảm họ. Chỉ cần giữ vững vị trí trung lập, trừ khi bạn quyết định thực hành điểm 3 (bên dưới).
.
2.2. Biến chứng phức cảm nạn nhân trở thành vấn đề rắc rối
Những người mắc chứng phức cảm nạn nhân sẽ luôn tìm cách đổ lỗi và trách nhiệm lên người khác như một cách để phớt lờ việc tự chịu trách nhiệm. Họ cũng sẽ cố gắng khiến bạn đồng ý với họ để củng cố cảm giác “đúng đắn” của họ.Thay vì đồng ý, hãy thể hiện rằng bạn tin tưởng họ có thể xử lý tình huống của họ trong vai trò người trưởng thành.
.
2.3. Hoàn toàn đồng ý
Phần thực hành này sử dụng một chút tâm lý đảo ngược: hoàn toàn đồng hành, ủng hộ cảm giác chịu đựng của họ để bạn có thể giải quyết vấn đề triệt để. Vì vậy, nếu nạn nhân nói rằng cuộc sống của họ khủng khiếp như thế nào vào lúc này, hãy đồng ý với họ: cuộc sống thực sự khủng khiếp và kinh hoàng đối với họ. Chiến thuật này có thể khiến nạn nhân thay đổi hứng thú và họ có thể nói kiểu như “tôi cho rằng cuộc sống cũng không tệ hại đến như vậy …”.
.
2.4 Không đưa ra lời khuyên
Sự thật là nạn nhân không muốn giải quyết vấn đề của họ, vì điều đó sẽ làm giảm đi ý thức coi mình là nạn nhân của họ! Do đó, việc đưa ra lời khuyên cho họ tương tự như việc nói chuyện với một bức tường: bạn đang lãng phí lời thôi.
.
Khi nạn nhân tìm kiếm “lời khuyên và tư vấn” thì cái mà họ thực sự muốn là bạn thể hiện sự quan tâm. Đây là điều thực sự đáng tiếc: họ nhầm lẫn giữa lòng thương hại với tình yêu.
.
Hãy thử áp dụng những cách trên và bạn sẽ thấy rằng nạn nhân sẽ bắt đầu chịu trách nhiệm với cuộc sống của họ hoặc tìm kiếm sự cảm thông từ nơi khác. Dù bằng cách nào thì bạn cũng sẽ không phải trở thành “nạn nhân” của nạn nhân nữa.
.
Hãy giữ một trái tim rộng mở và độ lượng, nhưng đừng trở thành người tạo điều kiện cho nạn nhân.
.
Tâm lý nạn nhân là dạng hành vi thực sự nguy hại và mang tính phá hoại – chúng phá hỏng tình bạn, hủy hoại các mối quan hệ và phá hủy lòng tự trọng của bạn.Nhưng nếu bạn áp dụng những lời khuyên trong bài viết này thì hy vọng bạn sẽ cảm thấy được truyền cảm hứng và được tăng thêm sức mạnh chứ không phải trở thành nạn nhân của những việc đang xảy ra với mình.
.
Bình Trần chia sẻ